MEIN bị bãi bỏ tại Malta: Điều gì thay thế chương trình quốc tịch đầu tư?

Từ tháng 7/2025, chương trình định cư Malta đã có thay đổi quan trọng: Chương trình Quốc tịch Đầu tư Malta (Malta Exceptional Investor Naturalisation – MEIN) – con đường nhập quốc tịch EU nhanh nhất Châu Âu trong nhiều năm – đã chính thức bị bãi bỏ. Đây là thông tin quan trọng nhà đầu tư cần nắm rõ trước khi tìm hiểu visa định cư Malta, để tránh nhầm lẫn giữa lộ trình đã chấm dứt và lộ trình vẫn còn hiệu lực.

Vì sao MEIN bị bãi bỏ?

Trả lời nhanh: Ngày 29/4/2025, Tòa án Công lý Châu Âu (CJEU) ra phán quyết chương trình MEIN của Malta vi phạm luật EU, do biến quyền công dân EU thành một “giao dịch thương mại” thuần túy thay vì dựa trên mối liên kết thực chất giữa cá nhân và quốc gia thành viên.

Vụ việc bắt nguồn từ đơn kiện của Ủy ban Châu Âu (European Commission) đối với Malta từ năm 2022, cáo buộc chương trình “hộ chiếu vàng” (golden passport) của nước này cho phép nhà đầu tư nhận quốc tịch — và do đó là quyền công dân EU — chỉ dựa trên đóng góp tài chính, mà không cần thời gian cư trú thực tế hay mối liên hệ gắn bó với đất nước. CJEU khẳng định quốc tịch EU không thể được “mua bán” theo cách này, vì nó kéo theo quyền tự do đi lại, cư trú và làm việc trên toàn bộ 27 quốc gia thành viên.

Sau phán quyết, Chính phủ Malta có 3 tháng để tuân thủ. Đến tháng 7/2025, Malta chính thức chấm dứt hoàn toàn chương trình MEIN, ngừng tiếp nhận hồ sơ mới.

Điều gì xảy ra với các hồ sơ MEIN đã nộp trước đó?

Đây là mối quan tâm hàng đầu của nhà đầu tư đã tham gia chương trình trước thời điểm bãi bỏ. Nhà đầu tư có hồ sơ đang xử lý nên chủ động liên hệ đơn vị tư vấn pháp lý tại Malta hoặc cơ quan chức năng (Community Malta Agency) để cập nhật tình trạng hồ sơ cụ thể của mình, vì cách xử lý hồ sơ chuyển tiếp phụ thuộc vào giai đoạn thẩm định tại thời điểm phán quyết có hiệu lực.

Con đường nào thay thế MEIN cho nhà đầu tư muốn nhập quốc tịch Malta?

Trả lời nhanh: Malta đang xây dựng một cơ chế mới gọi là “quốc tịch theo công trạng” (citizenship by merit) — không dựa trên việc “mua” quốc tịch bằng tiền, mà dựa trên đóng góp xuất sắc, được xác thực, cho đất nước trong các lĩnh vực khoa học, đổi mới sáng tạo, thể thao hoặc văn hóa.

Đây là điểm khác biệt căn bản so với MEIN: thay vì một ngưỡng đầu tư tài chính cố định, cơ chế mới (tại thời điểm bài viết vẫn đang trong giai đoạn xây dựng khung pháp lý) sẽ xét duyệt dựa trên hồ sơ đóng góp thực chất, có thể bao gồm thành tích được quốc tế công nhận, giải thưởng chuyên môn, hoặc đóng góp cụ thể cho các lĩnh vực chiến lược của Malta. Nhà đầu tư quan tâm đến quốc tịch EU nên theo dõi sát tiến độ ban hành khung pháp lý chính thức, vì các tiêu chí và quy trình cụ thể chưa được công bố đầy đủ.

MPRP có bị ảnh hưởng bởi việc bãi bỏ MEIN không?

Trả lời nhanh: Không. Thẻ Thường trú nhân Malta (Malta Permanent Residence Programme – MPRP) là chương trình hoàn toàn độc lập với MEIN, cấp quyền thường trú (không phải quốc tịch), và hiện vẫn đang hoạt động bình thường, không nằm trong phạm vi phán quyết của CJEU.

Sự khác biệt pháp lý giữa hai chương trình là mấu chốt để hiểu vì sao MPRP không bị ảnh hưởng:

• MEIN (đã bãi bỏ): cấp quốc tịch EU — kéo theo quyền công dân đầy đủ tại toàn bộ 27 nước EU, quyền bầu cử, hộ chiếu EU. Đây chính là điều CJEU cho rằng không thể “bán” theo cơ chế đầu tư thuần túy.
• MPRP (vẫn hiệu lực): cấp quyền thường trú nhân tại Malta — cho phép sinh sống, không cần cư trú tối thiểu, tự do đi lại trong khối Schengen 90/180 ngày, nhưng KHÔNG cấp quốc tịch hay hộ chiếu EU.

Vì MPRP không trao quyền công dân EU, chương trình này không thuộc phạm vi tranh chấp pháp lý mà CJEU đã phán quyết. Nhà đầu tư muốn có nơi cư trú hợp pháp lâu dài tại EU, tự do đi lại trong Schengen, và một lộ trình ổn định — không cần chờ đợi khung pháp lý “quốc tịch theo công trạng” còn đang xây dựng — vẫn có thể triển khai MPRP ngay tại thời điểm hiện tại (lưu ý: mức phí MPRP đã có điều chỉnh từ 01/01/2025, nhà đầu tư nên cập nhật biểu phí mới nhất trước khi lên kế hoạch tài chính).

Bảng so sánh nhanh: MEIN (đã bãi bỏ) và MPRP (còn hiệu lực)

Nhà đầu tư nên làm gì lúc này?

Với nhà đầu tư đang cân nhắc định cư Malta, có 2 nhóm cần lưu ý riêng:

• Nếu mục tiêu chính là quốc tịch EU: cần chờ khung pháp lý “quốc tịch theo công trạng” được ban hành chính thức, đồng thời cân nhắc các lộ trình quốc tịch EU khác đang còn hiệu lực tại các quốc gia thành viên khác.
• Nếu mục tiêu là nơi cư trú ổn định tại EU, tự do đi lại Schengen, môi trường sống an toàn: MPRP vẫn là lộ trình đầu tư định cư khả thi, minh bạch và đang triển khai bình thường tại Malta.

Câu hỏi thường gặp

MEIN có thể được khôi phục lại trong tương lai không?

Theo phán quyết của CJEU, Malta không thể khôi phục một chương trình cấp quốc tịch dựa thuần túy trên đầu tư tài chính mà không có mối liên kết thực chất với đất nước. Cơ chế thay thế (quốc tịch theo công trạng) sẽ có tiêu chí khác biệt căn bản so với MEIN.

Nhà đầu tư đã có quốc tịch Malta qua MEIN trước đây có bị thu hồi không?

Phán quyết của CJEU nhắm đến việc Malta ngừng cấp quốc tịch mới theo cơ chế này, không đồng nghĩa với việc hồi tố các trường hợp đã hoàn tất trước đó. Đây là vấn đề pháp lý phức tạp, nhà đầu tư nên tham vấn luật sư chuyên trách quốc tịch/di trú tại Malta để có thông tin chính xác cho trường hợp cụ thể của mình.

MPRP có phải bước đệm để xin quốc tịch Malta sau này không?

MPRP là chương trình thường trú, có lộ trình pháp lý riêng và không tự động dẫn đến quốc tịch. Nhà đầu tư cần tìm hiểu kỹ các quy định về nhập tịch thông thường (naturalisation) của Malta, vốn có yêu cầu về thời gian cư trú thực tế khác với MEIN trước đây.

Kết luận

Việc MEIN bị bãi bỏ là một bước ngoặt pháp lý quan trọng của chương trình định cư Malta, phản ánh xu hướng siết chặt các chương trình “hộ chiếu vàng” trên toàn EU. Đáng chú ý, ngoài lộ trình MPRP, Malta còn có hướng đi khác dành cho nhà đầu tư doanh nhân — tìm hiểu thêm về visa khởi nghiệp Malta và cơ hội trong ngành fintech/blockchain. Tuy nhiên, đây không phải là dấu chấm hết cho cơ hội định cư Malta: MPRP vẫn là lộ trình đầu tư định cư minh bạch, ổn định và đang hoạt động bình thường. Nhà đầu tư nên phân biệt rõ hai chương trình để có kế hoạch phù hợp với mục tiêu thực sự của mình — thường trú ổn định tại EU, hay quốc tịch đầy đủ.

Quý Anh/Chị cần tư vấn 1-1 về lộ trình phù hợp với mục tiêu định cư Châu Âu của mình, vui lòng liên hệ đội ngũ Citizen Pathway.